برنامه راهبردی کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی (کمیته دانشگاهی)

برنامه اول کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی در پنجمین جلسه کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مورخ 94/12/9 تصویب شد. برنامه حاضر مصوبه بیست و یکمین جلسه کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی در تاریخ 97/8/20 است.

مقدمه
کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی در خرداد سال 1394 تشکیل شده و اعتبارنامه اولیه خود را با کد اختصاصی  IR.ACECR.REC با صلاحیت کمیته اخلاق در پژوهش "دانشگاهی" طی نامه شماره 272/700 مورخ 5/3/1394 از کمیته ملی اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی، معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت اخذ کرده است. پژوهش های گروه تخصصی پزشکی و تمامی پژوهش هایی که در سایر گروه های تخصصی جهاد دانشگاهی در حوزه علوم زیستی انجام می شود، تحت پوشش برنامه کمیته اخلاق در پژوهش های جهاد دانشگاهی قرار می گیرند.

شایان ذکر است که کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی در سه سطح ملی، دانشگاهی و سازمانی تشکیل می شوند. در این راستا کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی به عنوان کمیته دانشگاهی محسوب می شود. رئیس جهاد دانشگاهی به عنوان رئیس کمیته اخلاق و معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی به عنوان دبیر کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی بوده و تعداد اعضای کمیته نه نفر تعیین شده است. در حال حاضر چهار کمیته سازمانی اخلاق در پژوهش نیز شامل کمیته های اخلاق در پژوهش پژوهشگاه ابن سینا، پژوهشگاه رویان، پژوهشکده معتمد و سازمان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی، در جهاد دانشگاهی مشغول به فعالیت هستند.

رسالت
1- حفاظت از حقوق، سلامتی و ایمنی افراد مورد پژوهش، حیوانات مورد آزمایش، جامعه، محیط زیست و پژوهشگران در طی پژوهش های زیست پزشکی
2- حفظ و دفاع از حیثیت علمی جهاد دانشگاهی به واسطه دیده بانی رعایت اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی

چشم انداز
کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی در راستای ایفای مسئولیت خود به گونه ای عمل خواهد نمود تا اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی نهادینه گردد. این کمیته با عملکرد خود تلاش می نماید تا مرجع و سرآمد در ترویج اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی در کشور باشد.

اهداف راهبردی (کلان)
1- ارتقای فرهنگ کاربرد اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی
2- ارتقای دانش، نگرش و مهارت پژوهشگران و صاحب نظران در خصوص اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی

راهبردها
1- بررسی و نظارت پژوهش های جهاد دانشگاهی از نظر تحقق اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی
2- توانمندسازی اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و صاحب نظران جهاد دانشگاهی در زمینه اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی
3- ترویج فعالیت های مرتبط با کاربرد اصول اخلاقی در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی

خط مشی ها
1- پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی تابع راهنماهای اخلاقی و آئین نامه های کمیته ملی اخلاق در پژوهش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است.  
2- کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی می تواند با توجه به پیشرفت های علم و فناوری، پیشنهادات مورد نیاز جهت ارتقای راهنماهای اخلاق در پژوهش را به کمیته ملی اخلاق در پژوهش ارائه نموده و در این راستا همکاری های لازم را انجام دهد.
3- تمامی پژوهش ها و پایان نامه های دانشجویی جهاد دانشگاهی که مشمول مراعات "راهنماهای عمومی و اختصاصی اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی مصوب کمیته ملی اخلاق" هستند، باید در یکی از کمیته های اخلاق سازمانی یا در کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مورد بررسی قرار گرفته و در صورت تائید دارای کد کمیته اخلاق در پژوهش باشند. اصل آثار و نتایج پژوهش های زیست پزشکی فاقد مصوبه کمیته اخلاق در پژوهش، صرف نظر از عواقب و ضمانت های اداری و حقوقی، فاقد اعتبار و غیرقابل استناد و انتشار خواهد بود.
4- حفظ و حراست از حقوق و حیثیت علمی- پژوهشی جهاد دانشگاهی از تعهدات کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی است لذا در صورت اثبات تخلف از اصول اخلاق در پژوهش، برخورد قانونی با فرد متخلف انجام خواهد شد و در ضمن اگر اتهام وارده اثبات نشود آنگاه دفاع از حیثیت علمی پژوهشگران جهاد دانشگاهی از وظایف این کمیته است.  
5- پژوهش های مصوب کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی و همچنین کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی از نظر رعایت راهنماهای اخلاقی در حین اجرا و پس از پایان پژوهش (زمان انتشار نتایج) باید تحت نظارت اخلاقی کمیته های مذکور باشند.  
6- حمایت از کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش موجود در جهاد دانشگاهی نسبت به تشکیل کمیته های سازمانی جدید در جهاد دانشگاهی، در اولویت است.
7- کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مسئولیت تصمیمات کمیته های سازمانی را بر عهده دارد لذا نظارت کامل بر فعالیت های این کمیته ها خواهد داشت.  
8- رویکرد پژوهش ها در جهاد دانشگاهی در راستای کاهش استفاده از حیوانات و ارتقای روش ها و فناوری های جایگزین حیوانات آزمایشگاهی است.
9- آموزش و توانمندسازی پژوهشگران در خصوص کاربرد اصول اخلاق در پژوهش باید مستمر باشد.
10- وب سایت کمیته اخلاق جهاد دانشگاهی نقش مهمی در ایجاد دسترسی به منابع و اطلاعات مرتبط با اخلاق در پژوهش را برای پژوهشگران دارد لذا باید همواره به روز بوده و به مرور امکانات بیشتری را در اختیار پژوهشگران بگذارد.
11- کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی از بازخورد تمامی پژوهشگران و صاحب نظران جهت ارتقای فرایندهای علمی و اجرایی خود استقبال می کند.

اهداف کوتاه مدت (اختصاصی)
1- بررسی، تصویب و نظارت اخلاقی طرح نامه های پژوهشی
1-1- بررسی طرح نامه های پژوهشی حوزه زیست پزشکی واحدها، پژوهشکده ها و پژوهشگاه های جهاد دانشگاهی با موضوع کارآزمایی بالینی (مشارکت نمونه های انسانی) با سلول های بنیادی و مطالعات بین المللی  
1-2- تاسیس کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش در جهاد دانشگاهی جهت بررسی سایر طرح نامه های پژوهشی حوزه زیست پزشکی واحدها، پژوهشکده ها و پژوهشگاه های جهاد دانشگاهی (طرح نامه هایی که درخصوص کارآزمایی بالینی با سلول های بنیادی و مطالعات بین المللی نیستند)
1-3- بررسی طرح نامه های ارجاع شده از سوی کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی به دلیل تعارض منافع یا اشتراک منافع
1-4- رسیدگی به اعتراض درخصوص تصمیمات کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی
1-5- رسیدگی به تخلفات پژوهشی واحدها، پژوهشکده ها و پژوهشگاه های جهاد دانشگاهی

2- هماهنگی فعالیت های کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی
2-1- حمایت از فعالیت های کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی و ایجاد هماهنگی عملکرد آن ها با کمیته اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی
2-2- نظارت بر کیفیت فعالیت های کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی و تشویق کمیته سازمانی برگزیده یا انحلال کمیته سازمانی در صورت عدم رعایت مقررات لازم

3- برگزاری نشست ها، همایش ها و دوره های آموزشی و اطلاع رسانی در خصوص موضوعات مرتبط با اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی برای اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و صاحب نظران
3-1- تعیین نیازهای آموزشی اعضای هیئت علمی و پژوهشگران جهاد دانشگاهی در خصوص موضوعات مرتبط با اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی
3-2- برنامه ریزی و حمایت از برگزاری نشست ها، همایش ها و دوره های آموزشی مرتبط با اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی (اولویت برای اعضای هیات علمی و پژوهشگران جهاد دانشگاهی)
3-3- اطلاع رسانی به واحدها، پژوهشکده ها و پژوهشگاه های جهاد دانشگاهی در خصوص بخشنامه ها، آئین نامه ها و دوره های آموزشی ارائه شده توسط کمیته ملی اخلاق یا جهاد دانشگاهی