برنامه راهبردی کارگروه اخلاق در پژوهش جهاددانشگاهی

 
مقدمه
کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی در خرداد سال 1394 تشکیل شده و اعتبارنامه اولیه خود را با کد اختصاصی  IR.ACECR.REC  از کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت اخذ کرده است. تمامی پژوهش های حوزه زیستی جهاد دانشگاهی تحت پوشش برنامه کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی  قرار می گیرند. شایان ذکر است که طبق دستورالعمل ابلاغ شده توسط معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، از سال 1399 «کمیته ملی اخلاق در پژوهش» تحت عنوان «کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش» و «کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی» به عنوان یکی از کارگروه های اخلاق در پژوهش موسسه کشور تحت عنوان «کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی» و همچنین «کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی» تحت عنوان «کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی» نامیده شده اند.

طبق «دستورالعمل تشکیل، دستور کار و شرح وظایف کارگروه/ کمیته های اخلاق در پژوهش در کشور»، رئیس جهاد دانشگاهی به عنوان رئیس کارگروه و معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی به عنوان دبیر کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی است. در حال حاضر چهار کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی (شامل کمیته های اخلاق در پژوهش پژوهشگاه ابن سینا، پژوهشگاه رویان، پژوهشکده معتمد و جهاد دانشگاهی مشهد) و یک «کمیته تخصصی اخلاق در کار با حیوانات آزمایشگاهی» تحت پوشش این کارگروه بوده و در جهاد دانشگاهی مشغول به فعالیت هستند.

رسالت
1- حفاظت از حقوق، سلامتی و ایمنی افراد مورد پژوهش، حیوانات مورد آزمایش، جامعه، محیط زیست و پژوهشگران در طی پژوهش
2- حفظ و دفاع از حیثیت علمی جهاد دانشگاهی به واسطه دیده بانی رعایت اصول اخلاق در پژوهش

چشم انداز
کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی در راستای ایفای مسئولیت خود به گونه ای عمل خواهد نمود تا اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی در جهاد دانشگاهی نهادینه گردد. این کارگروه با عملکرد خود تلاش می نماید تا مرجع و سرآمد در ترویج اصول اخلاق در پژوهش در کشور باشد.

اهداف راهبردی (کلان)
1- ارتقای فرهنگ کاربرد اصول اخلاق در پژوهش 
2- ارتقای دانش، نگرش و مهارت پژوهشگران و صاحب نظران در خصوص اصول اخلاق در پژوهش

راهبردها
1- بررسی و نظارت پژوهش های حوزه زیستی جهاد دانشگاهی از نظر تحقق اصول اخلاق در پژوهش
2- توانمندسازی اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و صاحب نظران در زمینه اخلاق در پژوهش
3- ترویج فعالیت های مرتبط با کاربرد اصول اخلاق در پژوهش در جهاد دانشگاهی

خط مشی ها
1- پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی تابع راهنماهای اخلاقی و آئین نامه های کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است.  
2- کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی می تواند با توجه به پیشرفت های علم و فناوری، پیشنهادات مورد نیاز جهت ارتقای راهنماهای اخلاق در پژوهش را به کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش ارائه نموده و در این راستا همکاری های لازم را انجام دهد.
3- تمامی طرح های پژوهشی و پایان نامه های دانشجویی جهاد دانشگاهی که مشمول مراعات «راهنماهای عمومی و اختصاصی اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی مصوب کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش» هستند، باید در یکی از کارگروه / کمیته های اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مورد بررسی قرار گرفته و در صورت تائید، دارای کد اخلاق در پژوهش باشند. اصل آثار و نتایج پژوهش های زیست پزشکی فاقد مصوبه کارگروه/ کمیته اخلاق در پژوهش، صرف نظر از عواقب و ضمانت های اداری و حقوقی، فاقد اعتبار و غیرقابل استناد و انتشار خواهد بود.
4- حفظ و حراست از حقوق و حیثیت علمی- پژوهشی جهاد دانشگاهی از تعهدات کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی است لذا در صورت اثبات تخلف از اصول اخلاق در پژوهش، برخورد قانونی با فرد متخلف انجام خواهد شد و در ضمن اگر اتهام وارده اثبات نشود آنگاه دفاع از حیثیت علمی پژوهشگران جهاد دانشگاهی از وظایف این کارگروه است.  
5- پژوهش های مصوب در کارگروه/ کمیته های اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی، از نظر رعایت راهنماهای اخلاقی در حین اجرا و پس از پایان پژوهش (زمان انتشار نتایج)، باید تحت نظارت اخلاقی کارگروه/ کمیته مذکور باشند.  
6- حمایت از کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی موجود در جهاد دانشگاهی نسبت به تشکیل کمیته های جدید در جهاددانشگاهی، در اولویت است.
7- کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مسئولیت تصمیمات کمیته های اخلاق در پژوهش تحت پوشش خود را بر عهده دارد لذا مسئولیت نظارت کامل بر فعالیت های این کمیته ها را بر عهده دارد.  
8- رویکرد پژوهش ها در جهاد دانشگاهی در راستای کاهش استفاده از حیوانات و ارتقای روش ها و فناوری های جایگزین حیوانات آزمایشگاهی است.
9- آموزش و توانمندسازی پژوهشگران در خصوص کاربرد اصول اخلاق در پژوهش باید مستمر باشد.
10- وب سایت کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی نقش مهمی در ایجاد دسترسی به منابع و اطلاعات مرتبط با اخلاق در پژوهش را برای پژوهشگران دارد لذا باید همواره به روز بوده و به مرور امکانات بیشتری را در اختیار پژوهشگران بگذارد.
11- کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی از بازخورد تمامی پژوهشگران و صاحب نظران جهت ارتقای فرایندهای علمی و اجرایی خود استقبال می کند.

اهداف کوتاه مدت (اختصاصی)
1- بررسی، تصویب و نظارت اخلاقی طرح نامه ها (طرح های پژوهشی/ پایان نامه ها)
1-1- بررسی اخلاقی طرح نامه های پژوهشی حوزه زیستی در جهاد دانشگاهی
1-2- تاسیس کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی در جهاد دانشگاهی و کمیته های تخصصی ذی ربط 
1-3- بررسی طرح نامه های ارجاع شده از سوی کمیته های اخلاق تحت پوشش به دلیل تعارض منافع یا اشتراک منافع
1-4- رسیدگی به اعتراض درخصوص تصمیمات کمیته های اخلاق تحت پوشش
1-5- رسیدگی به تخلفات پژوهشی در جهاد دانشگاهی

2- هماهنگی فعالیت های کمیته های اخلاق تحت پوشش
2-1- حمایت از فعالیت های کمیته های اخلاق تحت پوشش و ایجاد هماهنگی عملکرد آن ها با کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی
2-2- نظارت بر عملکرد کمیته های اخلاق تحت پوشش و تشویق کمیته برگزیده یا انحلال کمیته اخلاق در صورت عدم رعایت مقررات لازم

3- برگزاری نشست ها، همایش ها و دوره های آموزشی و اطلاع رسانی در خصوص موضوعات مرتبط با اصول اخلاق در پژوهش برای اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و صاحب نظران
3-1- تعیین نیازهای آموزشی اعضای هیئت علمی و پژوهشگران جهاد دانشگاهی در خصوص موضوعات مرتبط با اخلاق در پژوهش
3-2- برنامه ریزی و حمایت از برگزاری نشست ها، همایش ها و دوره های آموزشی مرتبط با اخلاق در پژوهش  (اولویت برای اعضای هیات علمی و پژوهشگران جهاد دانشگاهی)
3-3- اطلاع رسانی به واحدها، پژوهشکده ها، پژوهشگاه ها، دانشگاه ها، موسسات آموزش عالی، شرکت ها و مراکز  جهاد دانشگاهی در خصوص بخشنامه ها، آئین نامه ها و دوره های آموزشی ارائه شده توسط «کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش» و «کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی»