برنامه راهبردی کارگروه اخلاق در پژوهش جهاددانشگاهی

کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی به عنوان یکی از کارگروه های اخلاق در پژوهش موسسه در کشور است و اعتبارنامه خود را از کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش اخذ کرده است. برنامه اول کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی در پنجمین جلسه مورخ 94/12/9 تصویب شده است. برنامه حاضر (ویراست دوم) مصوبه بیست و یکمین جلسه در تاریخ 97/8/20 است.

مقدمه
کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی در خرداد سال 1394 تشکیل شده و اعتبارنامه اولیه خود را با کد اختصاصی  IR.ACECR.REC طی نامه شماره 272/700 مورخ 5/3/1394 از کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت اخذ کرده است. پژوهش های حوزه پزشکی و تمامی پژوهش های حوزه زیستی که در سایر گروه های جهاددانشگاهی و دانشگاه های تحت پوشش، تحت پوشش برنامه کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی  قرار می گیرند. شایان ذکر است که طبق دستورالعمل ابلاغ شده توسط معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، از سال 1399 «کمیته ملی اخلاق در پژوهش» تحت عنوان «کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش» و «کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی» تحت عنوان «کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی» و همچنین «کمیته های سازمانی اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی» تحت عنوان «کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی» نامیده شده اند.

رئیس جهاد دانشگاهی به عنوان رئیس کارگروه و معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی به عنوان دبیر کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی بوده و تعداد اعضای کارگروه نه نفر تعیین شده است. در حال حاضر چهار کمیته اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی تحت پوشش این کارگروه بوده (کمیته های اخلاق در پژوهش پژوهشگاه ابن سینا، پژوهشگاه رویان، پژوهشکده معتمد و جهاد دانشگاهی مشهد) و در جهاد دانشگاهی مشغول به فعالیت هستند.

رسالت
1- حفاظت از حقوق، سلامتی و ایمنی افراد مورد پژوهش، حیوانات مورد آزمایش، جامعه، محیط زیست و پژوهشگران در طی پژوهش
2- حفظ و دفاع از حیثیت علمی جهاد دانشگاهی به واسطه دیده بانی رعایت اصول اخلاق در پژوهش

چشم انداز
کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی در راستای ایفای مسئولیت خود به گونه ای عمل خواهد نمود تا اصول اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی نهادینه گردد. این کارگروه با عملکرد خود تلاش می نماید تا مرجع و سرآمد در ترویج اصول اخلاق در پژوهش در کشور باشد.

اهداف راهبردی (کلان)
1- ارتقای فرهنگ کاربرد اصول اخلاق در پژوهش 
2- ارتقای دانش، نگرش و مهارت پژوهشگران و صاحب نظران در خصوص اصول اخلاق در پژوهش

راهبردها
1- بررسی و نظارت پژوهش های جهاد دانشگاهی از نظر تحقق اصول اخلاق در پژوهش
2- توانمندسازی اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و صاحب نظران جهاد دانشگاهی در زمینه اخلاق در پژوهش
3- ترویج فعالیت های مرتبط با کاربرد اصول اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی

خط مشی ها
1- پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی تابع راهنماهای اخلاقی و آئین نامه های کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است.  
2- کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی می تواند با توجه به پیشرفت های علم و فناوری، پیشنهادات مورد نیاز جهت ارتقای راهنماهای اخلاق در پژوهش را به کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش ارائه نموده و در این راستا همکاری های لازم را انجام دهد.
3- تمامی طرح های پژوهشی و پایان نامه های دانشجویی جهاد دانشگاهی که مشمول مراعات «راهنماهای عمومی و اختصاصی اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی مصوب کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش» هستند، باید در یکی از کارگروه / کمیته های اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مورد بررسی قرار گرفته و در صورت تائید، دارای کد اخلاق در پژوهش باشند. اصل آثار و نتایج پژوهش های زیست پزشکی فاقد مصوبه کارگروه/ کمیته اخلاق در پژوهش، صرف نظر از عواقب و ضمانت های اداری و حقوقی، فاقد اعتبار و غیرقابل استناد و انتشار خواهد بود.
4- حفظ و حراست از حقوق و حیثیت علمی- پژوهشی جهاد دانشگاهی از تعهدات کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی است لذا در صورت اثبات تخلف از اصول اخلاق در پژوهش، برخورد قانونی با فرد متخلف انجام خواهد شد و در ضمن اگر اتهام وارده اثبات نشود آنگاه دفاع از حیثیت علمی پژوهشگران جهاد دانشگاهی از وظایف این کارگروه است.  
5- پژوهش های مصوب کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی و همچنین کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی از نظر رعایت راهنماهای اخلاقی در حین اجرا و پس از پایان پژوهش (زمان انتشار نتایج) باید تحت نظارت اخلاقی کارگروه/ کمیته مذکور باشند.  
6- حمایت از کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی موجود در جهاد دانشگاهی نسبت به تشکیل کمیته های جدید در جهاددانشگاهی، در اولویت است.
7- کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی مسئولیت تصمیمات کمیته های اخلاق تحت پوشش خود را بر عهده دارد لذا نظارت کامل بر فعالیت های این کمیته ها خواهد داشت.  
8- رویکرد پژوهش ها در جهاد دانشگاهی در راستای کاهش استفاده از حیوانات و ارتقای روش ها و فناوری های جایگزین حیوانات آزمایشگاهی است.
9- آموزش و توانمندسازی پژوهشگران در خصوص کاربرد اصول اخلاق در پژوهش باید مستمر باشد.
10- وب سایت کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی نقش مهمی در ایجاد دسترسی به منابع و اطلاعات مرتبط با اخلاق در پژوهش را برای پژوهشگران دارد لذا باید همواره به روز بوده و به مرور امکانات بیشتری را در اختیار پژوهشگران بگذارد.
11- کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی از بازخورد تمامی پژوهشگران و صاحب نظران جهت ارتقای فرایندهای علمی و اجرایی خود استقبال می کند.

اهداف کوتاه مدت (اختصاصی)
1- بررسی، تصویب و نظارت اخلاقی طرح نامه ها (طرح های پژوهشی/ پایان نامه ها)
1-1- بررسی طرح نامه های پژوهشی حوزه زیستی واحدها، پژوهشکده ها و پژوهشگاه های جهاد دانشگاهی با اولویت موضوع کارآزمایی بالینی (مشارکت نمونه های انسانی) با سلول های بنیادی و مطالعات بین المللی  
1-2- تاسیس کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی در جهاد دانشگاهی جهت بررسی سایر طرح نامه های پژوهشی حوزه زیستی جهاد دانشگاهی
1-3- بررسی طرح نامه های ارجاع شده از سوی کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی به دلیل تعارض منافع یا اشتراک منافع
1-4- رسیدگی به اعتراض درخصوص تصمیمات کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی
1-5- رسیدگی به تخلفات پژوهشی در جهاد دانشگاهی

2- هماهنگی فعالیت های کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی
2-1- حمایت از فعالیت های کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی و ایجاد هماهنگی عملکرد آن ها با کارگروه  اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی
2-2- نظارت بر کیفیت فعالیت های کمیته های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی جهاد دانشگاهی و تشویق کمیته برگزیده یا انحلال کمیته اخلاق در صورت عدم رعایت مقررات لازم

3- برگزاری نشست ها، همایش ها و دوره های آموزشی و اطلاع رسانی در خصوص موضوعات مرتبط با اصول اخلاق در پژوهش برای اعضای هیئت علمی، پژوهشگران و صاحب نظران
3-1- تعیین نیازهای آموزشی اعضای هیئت علمی و پژوهشگران جهاد دانشگاهی در خصوص موضوعات مرتبط با اخلاق در پژوهش
3-2- برنامه ریزی و حمایت از برگزاری نشست ها، همایش ها و دوره های آموزشی مرتبط با اخلاق در پژوهش  (اولویت برای اعضای هیات علمی و پژوهشگران جهاد دانشگاهی)
3-3- اطلاع رسانی به واحدها، پژوهشکده ها، پژوهشگاه ها، دانشگاه ها، موسسات آموزش عالی، شرکت ها و مراکز  جهاد دانشگاهی در خصوص بخشنامه ها، آئین نامه ها و دوره های آموزشی ارائه شده توسط «کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش» و «کارگروه اخلاق در پژوهش جهاد دانشگاهی»